2003
Zenginim Deme, Bir Kasırga Yeter...
Ak sakallı, saçına kaşına kır düşmüş bir dedem vardı. Hüseyin ağa diyorlardı ona Popovo’nun Gagovo köyünde. Akşamları torunlarını etrafına topluyor, bazen bir masalı, bazen de başından geçirdiği herhangi bir olayı anlatmaya başlıyordu. Her defasında da şu sözleri tekrarlıyordu:
Mal sahibi, mülk sahibi
Hani senin ilk sahibin
Mal da yalan, mülk de yalan,
Var, sen de biraz oyalan...
- Bu böyle gelmiş, böyle gidiyor, yavrularım, diyordu.
- Gördüğünüz bu darat Hüseyin ağaların daratının ancak bir zerresidir. Neler neler yoktu onda! Tarlalar uçsuz bucaksız, sürüler, davarlar sayısız, ırgatlar, ameleler ve daha neler neler. Gel gelelim zamanlar gittiği gibi gitmiyor.
Zenginim deme, bir kasırga yeter,
Güzelim deme, bir sivilce yeter...
Babaannemin ölümüydü bu “kasırga”. Herhalde sizler de tanık olmuşsunuzdur böylesi sahnelere. Halalarımız, amcalarımız bir gün üşüştüler hanemize. Düşündük: herhangi bir adet mi unutulmuştu yoksa. Hayır. Hiç kimsenin aklına gelmediği bir miras kavgası başlamıştı. O uçsuz bucaksız tarlaları bölüştüler, param parça ettiler. Burası kumlu, burası taşlı dediler, birbirlerine girdiler. Yattığı yorgan döşeğe, yemek yediği çanaklara, aş pişirdiği çömleklere varanadek paylaştılar. Üstelik gene de birbirlerine küs ayrıldılar. Ölenedek birbirleriyle konuşmadılar bu miras davası yüzünden.
Gel zaman, git zaman Hüseyin ağanın torunları büyüdüler, bilimle kaynaştılar. Değişik alanlarda yüksek öğrenimli birer uzman oldular. Dedem övünerek şöyle konuşuyordu:
- İnsanı insan eden, şerefini yücelten bilimdir, çocuklar. Zenginlik insanı korumaz, onu sen korumalı, onun bekçisi olmalısın. Koruyamazsan eğer, elden gider, sahibini değiştirir.
Ekim, 2003
Не казвай „богат съм“, една вихрушка стига...
Имах един белобрад дядо, с прошарени коси и вежди. Хюсеин ага го наричаха в поповското село Гагово. Вечер събираше внуците около себе си и започваше да разказва понякога приказка, понякога някоя случка, която беше преживял. И всеки път повтаряше тези думи:
Стопанино на имот, на стока,
къде е първият ти стопанин?
И стоката е лъжа, и имотът е лъжа,
хайде, позалъжи се и ти малко...
- Така е дошло, така си върви, чеда мои – казваше.
- Този имот, който виждате, е само прашинка от имота на Хюсеин агови. Какво ли, какво ли нямаше там! Ниви безкрайни, стада, добитък безброй, ратаи, работници и още какво ли не. Но ето че времената не си вървят, както са вървели.
Не казвай „богат съм“, една вихрушка стига,
не казвай „хубав съм“, една пъпка стига...
Тази „вихрушка“ беше смъртта на баба ми. Навярно и вие сте били свидетели на такива сцени. Един ден лелите и чичовците ни се струпаха в нашия дом. Помислихме си: да не би някой обичай да е бил забравен. Не. Беше започнала кавга за наследство, каквато на никого не му беше идвала на ум. Онези безкрайни ниви ги поделиха, направиха ги на парчета. Тук е песъчливо, тук е каменливо, казваха, хванаха се за гушите. Поделиха всичко, чак до юргана и дюшека, на които беше спала, до паниците, от които беше яла, до гърнетата, в които беше готвила. На всичко отгоре пак се разделиха сърдити един на друг. До смъртта си не си проговориха заради тази разправия за наследство.
Мина се време, внуците на Хюсеин ага пораснаха, сближиха се с науката. Станаха специалисти с висше образование в различни области. Дядо ми с гордост говореше така:
- Онова, което прави човека човек, което въздига честта му, е науката, деца. Богатството не пази човека, ти трябва да го пазиш, ти трябва да му бъдеш пазач. Ако не можеш да го опазиш, изплъзва се от ръцете, сменя стопанина си.
Октомври 2003
Don’t Say “I Am Rich”, One Whirlwind Is Enough...
I had a grandfather with a white beard, whose hair and eyebrows had turned grey. They called him Hüseyin ağa in the village of Gagovo, near Popovo. In the evenings he would gather his grandchildren around him and begin to tell sometimes a tale, sometimes some event he had lived through himself. And every time he would repeat these words:
Owner of goods, owner of property,
Where is your first owner?
Goods are a lie, property is a lie too,
Go on, you too, linger here a while...
- This is how it has come, and this is how it goes, my little ones, he would say.
- This wealth that you see is only a speck of the wealth of the Hüseyin ağas. What didn’t they have! Fields without end, flocks and herds without number, farmhands, labourers, and so much more. But times do not go on the way they have gone.
Don’t say “I am rich”, one whirlwind is enough,
Don’t say “I am beautiful”, one pimple is enough...
This “whirlwind” was the death of my grandmother. You too have probably witnessed scenes like this. One day our aunts and uncles came swarming into our house. We wondered: had some custom been forgotten? No. A fight over the inheritance had begun, one that nobody had ever thought of. They divided up those endless fields, they cut them to pieces. They said this part is sandy, this part is stony, and they flew at one another. They shared out everything, down to the quilt and mattress she had lain on, the bowls she had eaten from, the pots she had cooked in. And on top of that they still parted on bad terms with one another. Until they died they did not speak to one another because of this inheritance quarrel.
Time came and time went; Hüseyin ağa’s grandchildren grew up and became one with learning. Each became a specialist with higher education in a different field. My grandfather would speak proudly like this:
- What makes a person a person, what raises up his honour, is learning, children. Wealth does not protect a person; you must protect it, you must be its guardian. If you cannot protect it, it slips from your hands, it changes its owner.
October, 2003