Birol’un Cenneti
Birol yıkıntılar başında. Yüzü, üstü başı tozlu, gözleri gözyaşına boğulmuş, buğulu buğulu. Yüreği kan ağlıyor. Sesi boğuk boğuk. Diziyor, diziyor:
-Benim bir tane annem, ne olursun, ses ver bana. Akşam beni yatağıma yatırırken ne konuşmuştuk. Hani beni denize götürecektin, hep beraber yüzecek, denize açılacaktık. Oysa sen göçük altındasın, ama hissediyorum, sen sağsın, sen de beni düşünüyorsundur acılar arasında.
Babası yanı başındaydı. Oğlunun başını okşuyor, bağrına basıyor, onu teselli etmeye çalışıyordu. Ama çapa kürek seslerinden kendi sesini bile duyamıyordu. Sessizce gözyaşlarını siliyor, yanından geçenleri, cankurtarana taşınan kişileri de görmüyordu. Birol ise ağıt gibi dizmeye devam ediyordu:
-Anneciğim, bana sağ olduğunu, var olduğunu duyur. Sensiz neyim ben, ayakta ölen bir fidanım. Duyuyor musun, annem benim, sen benim herşeyimsin. Nolur,ses ver. Birolcuğum, de, gene senin kadife sesinle. Ben sağım, de, başka bir şey deme. Seni nasıl nice çıkaracağız yıkıntılar altından. İğneyle kuyu kazsak da, seni göçük altından tırnaklarımızla, dişlerimizle çıkaracağız, sana söz veriyor ve yemin ediyorum. Bunu ben değil, kalbim söylüyor,anneciğim.
Bu sırada okul arkadaşı Metin geldi yanına. Sarıldılar. Çenelerini birbirlerinin omuzlarına yaslayıp kendilerini unuturcasına hıçkırdılar, ağladılar. Ağlamaktan başka hiç bir şey gelmiyordu ellerinden. Sonra Metin arkadaşının kulağına fısltıyla konuştu:
-Onur da harabeler altında kalmış. Elinde telefon, imdat için bağırıyormuş. Ama kendisine ulaşılamıyormuş…
Birol’un gözleri bir noktaya dikildi. O anda arkadaşının halini gözü önüne getirdi. “Acaba telefona nice ulaştı?” diye düşündü. Keşke annesinin de “İmdat “ diyen sesini duysadı. Derken kendisinden geçti. Etrafındakiler:
-Su, su getirin derhal! diye bağırışıyor, sanki bağırmada, koşuşmada birbirleriyle yarış ediyorlardı.
Yüzüne, başına soğuk su serptiler. Birol neden sonra kıpırdandı. Gözlerini açar açmaz konuştu:
-Annemi, annemi istiyorum! Annesiz olamam…
İki yanına bakındı. Kalabalık daha da yoğundu. Birol sözünü sürdürdü:
-Anneciğim, hani sütünü bana helal etmiştin, bahtımın güleceğini söylemiştin. Bu mu benim gülen bahtım?…
Birol adeta sayıklıyordu yattığı yerden. Yüreğini sanki ateş dağlamıştı. Öylesine yanıyordu. Ateş düştüğü yeri yakar, etrafı yalar geçermiş, demezler mi? Boğazını acı boğmuştu. Bu sırada kulağına bir anons sesi geldi:
-Yabancı kurtarma ekipleri köpeklerle, kamera-dedektor denen özel makinalarla göçük altındaki sağ kişilerin çıkarılmasında yardımcı olacaklardır. Kalabalık lütfen dağılsın!
Birol canlandı. Evet, yalan değil, rüya da değildi Birol’un duydukları. Ve olanca sesiyle “Annemi de arayın, onu bulun!” diye bağırıyordu.
Ama etraf kalabalık mı kalabalıktı. İğne atsan yere düşmeyecek gibi. Ekiptekilerden biri konuştu:
-Burada sağ kalan yok!
Kalabalık birin ikin dağılıyordu. Ve aradan on-onbeş dakika geçer geçmez işe koyuldu. “Ecel Allahtan, tedbir insandan” deyip kan ter dökerek enkazları eştiler, beton duvarları deştiler, nefes aradılar, “hayattayız” sözcüğünü duymak için kulak kesildiler. O iri, sarı köpekler de insanlar kadar, hatta daha da sabırsızdı. Gözleri etrafı çarçabuk süzen, burunlarıyle harabeleri koklayan, bu güç anda yardımcı olan akıllı varlıklar, her zaman insanın dostu kalan, yediği bir yudum ekmeğin bedelini yıllar sonra bile ödeyen köpekler.İşte yıkıntıların altına girmeye çalışıyor, havlıyor ve eğitmenine kendi dilince birşeyler “söylüyordu”. Eğitmen de elindeki değnekle önünde bulunan harabe yığınına işaret ediyor. Kazmalar, kürekler alabildiğine çınlıyordu.
Tekrar toplanan acılı halk, karıncalar misali elinden geleni yapmaya çalışıyor, yapamıyanlar: “Eşşedüvenlahi ilahe illallah…” diye salavat getiriyorlardı.
Birol hala yalvarıp yakarıyordu:
-Anne, anneciğim, benim sesimi duy!Hani benim için yaşıyordun, bana sarılıp sevincini, kederini paylaşıyordun,uyan hepimize “geçmişolsun” de de, bize güç ver, kuvvet ver. Bak, komşularımız Ruslar da, Bulgarlar da, Yunanlar da burada.Tarihi, garezleri insanlık duyusu yendi, arkada bıraktı. Nolur, sen de onları “Merhaba hayat!” diyerek sevindir.
İşte toz içinde “Pır –pır” diye bir kıpırtı oldu. Herkes şaşırdı, dikkat kesildi. Tüyler diken diken oldu, ürperdi. Eyvah, neydi bu? Tozlarını silkerek havalandı.
“Bu bizim nazar boncuğumuz “, bizim güvercindi. Birol sanki kanatlandı, sevinçten hopladı. İçinde bir ışık parladı, bir ümit dalı yeşerdi. “İnşallah, annem de sağdır!”
Yaşam dağıtan kurtarıcılar da heyecanlı mı heyecanlıydı, nabızları tek yürek gibi atıyordu.
Toz içinde bir ayak göründü. Birol’un yüreği sanki ağzına geldi. Tekrar hopladı:
-Anneciğimin ayağı bu, pamuk ayağı!
Ve tekrar yalvardı:
-Anne, anneciğim. “Cennet annelerin ayağı altındadır” derler. Ayağını gördüm, sanki cenneti gördüm. Nolursun, bana cenneti bahşet. Dünya insanları elele verdi seni kurtarmak, seni yaşama kavuşturmak için!
Ve işte, buğday benizli kurtarıcıların gözleri adeta birer kan çanağı. Yüzleri ter yağmuru içinde, ağızlarında maskeler enkaz altından sağ salim genç bir kadın vücutu çıkarıyorlar. Hem çıkarıyor, hem gözyaşlarını zaptedemiyorlar. Etraftaki kalabalık da nefes kesilmişti.
Çıkarılan kadını ayırtetmek güçtü, öylesine toza, kuma, kirece bulanmıştı.
Ama Birol emindi. O, altmış saat sonra cennete kavuşmuştu.
Kendi dilince okudğu dualarla annesini göçük altından çıkarmıştı.
İstanbul, Ağustos 1999.
Раят на Бирол
Бирол е при развалините. Лицето му, дрехите му – целите в прах, очите му удавени в сълзи, замъглени, замъглени. Сърцето му плаче с кървави сълзи. Гласът му е глух, задавен. Нарежда, нарежда:
- Едничка моя майчице, моля те, обади ми се. Какво си говорихме снощи, когато ме слагаше в леглото. Нали щеше да ме заведеш на море, щяхме всички заедно да плуваме, да влезем навътре в морето. А ти си под срутеното, но аз усещам – ти си жива, сигурно и ти мислиш за мен сред болките.
Баща му беше до него. Галеше сина си по главата, притискаше го до гърдите си, мъчеше се да го утеши. Но от звука на мотиките и лопатите не можеше да чуе дори собствения си глас. Мълчаливо бършеше сълзите си и не виждаше нито минаващите край него, нито хората, които носеха към линейката. А Бирол продължаваше да нарежда като оплаквачка:
- Мамичко, дай ми знак, че си жива, че те има. Какво съм аз без теб – фиданка, която умира права. Чуваш ли, майчице моя, ти си ми всичко. Моля те, обади се. Кажи „Биролчо“, пак с твоя кадифен глас. Кажи „жива съм“, нищо друго не казвай. Както и да е, ще те извадим изпод развалините. Дори с игла кладенец да копаем, ще те извадим изпод срутеното с нокти, със зъби, обещавам ти и ти се заклевам. Това не го казвам аз, сърцето ми го казва, мамичко.
В това време при него дойде съученикът му Метин. Прегърнаха се. Опряха брадички един на друг в раменете си и сякаш в самозабрава хълцаха, плакаха. Нищо друго не им идваше отръки, освен да плачат. После Метин заговори шепнешком на ухото на приятеля си:
- И Онур бил останал под развалините. С телефон в ръка викал за помощ. Но не можели да стигнат до него…
Очите на Бирол се впериха в една точка. В този миг той си представи положението на своя приятел. „Как ли е стигнал до телефона?“ – помисли си. Да можеше да чуе и гласа на майка си, който вика „Помощ“. И тогава изгуби съзнание. Хората около него:
- Вода, веднага донесете вода! – викаха един през друг, сякаш се надпреварваха кой повече да вика и да тича.
Напръскаха лицето и главата му със студена вода. Чак след време Бирол се размърда. Щом отвори очи, заговори:
- Мама, мама искам! Не мога без майка…
Огледа се на двете страни. Навалицата беше още по-гъста. Бирол продължи думите си:
- Мамичко, нали ми беше простила млякото си, беше ми казала, че късметът ще ми се усмихне. Това ли е моят усмихнат късмет?…
Бирол направо бълнуваше от мястото, където лежеше. Сякаш огън беше прогорил сърцето му. Така гореше. Нали казват, че огънят изгаря мястото, където падне, а околното само го близва и отминава? Мъка го беше стиснала за гърлото. В този миг до ухото му стигна глас от високоговорител:
- Чуждестранни спасителни екипи с кучета, със специални машини, наречени камера-детектор, ще помагат за изваждането на живите хора изпод срутеното. Моля, множеството да се разпръсне!
Бирол се съживи. Да, това, което Бирол чу, не беше лъжа, не беше и сън. И той викаше с всичкия си глас: „Потърсете и мама, намерете я!“
Но наоколо беше пълно, препълно с хора. Игла да хвърлиш, няма да падне на земята. Един от хората в екипа проговори:
- Тук няма оцелели!
Множеството един по един се разпръсваше. И не минаха и десет-петнайсет минути, и екипът се залови за работа. Рекоха си „Смъртният час е от Аллах, предпазливостта – от човека“ и облени в пот ровиха развалините, пробиваха бетонните стени, търсеха дихание, цели бяха в слух, за да чуят думите „живи сме“. Онези едри жълти кучета също бяха нетърпеливи колкото хората, дори повече. Умни същества, чиито очи бързо-бързо оглеждат наоколо, които душат развалините с носовете си, които помагат в този тежък миг, кучетата, които винаги остават приятели на човека, които дори след години се отплащат за един залък хляб, който са изяли. Ето, едно се мъчи да влезе под развалините, лае и на своя език „казва“ нещо на водача си. А водачът сочи с пръчката в ръката си купчината развалини пред себе си. Кирки и лопати звънтяха с всичка сила.
Отново събралият се наскърбен народ се мъчеше като мравки да направи каквото може, а тези, които не можеха, четяха молитва: „Ешхеду ен ля иляхе иллаллах…“
Бирол все още се молеше и умоляваше:
- Мамо, мамичко, чуй гласа ми! Нали за мен живееше, прегръщаше ме и споделяше с мен радостта си, мъката си, събуди се и кажи на всички ни „да е минало“, та да ни дадеш сила, да ни дадеш мощ. Виж, тук са и съседите ни руснаци, и българи, и гърци. Човешкото чувство победи историята и враждите, остави ги назад. Моля те, зарадвай ги и ти, като кажеш „Здравей, живот!“
И ето, в праха нещо се размърда с „пър-пър“. Всички се смаяха, наостриха внимание. Косите им настръхнаха, побиха ги тръпки. Олеле, какво беше това? То изтърси праха от себе си и литна.
„Това е нашето мънисто против уроки“ – беше нашият гълъб. На Бирол сякаш му пораснаха криле, той подскочи от радост. В него блесна светлина, раззелени се клонка надежда. „Иншаллах, и мама е жива!“
И спасителите, които раздаваха живот, бяха развълнувани, много развълнувани, пулсът им биеше като едно сърце.
В праха се показа един крак. Сърцето на Бирол сякаш се качи в гърлото му. Той отново подскочи:
- Това е кракът на мамичка, нейното меко като памук краче!
И отново замоли:
- Мамо, мамичко. Казват: „Раят е под краката на майките“. Видях крака ти, сякаш видях рая. Моля те, дари ми рая. Хората от света се хванаха ръка за ръка, за да те спасят, за да те върнат към живота!
И ето, очите на спасителите с лица с цвят на пшеница са станали направо на кървави паници. С лица, облени в дъжд от пот, с маски на устата, те изваждат изпод развалините тялото на една млада жена, жива и здрава. Хем я изваждат, хем не могат да сдържат сълзите си. И множеството наоколо беше затаило дъх.
Трудно беше да се разпознае извадената жена, така беше оваляна в прах, пясък и вар.
Но Бирол беше сигурен. След шейсет часа той беше стигнал до рая.
С молитвите, които четеше на своя си език, той беше извадил майка си изпод срутеното.
Истанбул, август 1999 г.
Birol’s Paradise
Birol is standing by the ruins. His face, his clothes are covered in dust, his eyes drowned in tears, all misted over. His heart is weeping blood. His voice is choked. He goes on and on, word after word:
- My one and only mother, please, answer me. What had we talked about last night as you were putting me to bed. You were going to take me to the sea, remember, we were all going to swim together, we were going to go out to sea. And yet you are under the rubble, but I can feel it, you are alive, and you too must be thinking of me amid your pain.
His father was right beside him. He was stroking his son’s head, pressing him to his breast, trying to comfort him. But over the noise of picks and shovels he could not even hear his own voice. He was silently wiping away his tears, and did not even see the people passing by him, the people being carried to the ambulance. As for Birol, he went on stringing out his words like a lament:
- Mummy, let me know that you are alive, that you exist. What am I without you, I am a sapling dying on its feet. Do you hear me, my own mother, you are my everything. Please, answer me. Say, my dear Birol, once more in that velvet voice of yours. Say, I am alive, say nothing else. How, however will we get you out from under the ruins. Even if we have to dig a well with a needle, we will get you out from under the rubble with our fingernails, with our teeth, I promise you and I swear. It is not I who says this, it is my heart, Mummy.
Just then his school friend Metin came up to him. They hugged. Resting their chins on each other’s shoulders, they sobbed and cried as if forgetting themselves. There was nothing at all they could do but cry. Then Metin spoke in a whisper into his friend’s ear:
- Onur has been left under the ruins too. They say he has a telephone in his hand and is shouting for help. But they can’t get to him…
Birol’s eyes fixed on one spot. At that moment he pictured his friend’s plight. “I wonder how he got to a telephone?” he thought. If only he could hear his mother’s voice saying “Help” too. And then he fainted away. The people around him:
- Water, bring water at once! they were shouting, as if competing with one another in shouting and in running about.
They sprinkled cold water on his face and head. After a while Birol stirred. As soon as he opened his eyes he spoke:
- My mother, I want my mother! I can’t be without my mother…
He looked to either side. The crowd was even thicker. Birol went on:
- Mummy, you had given me your milk with your blessing, remember, you had said that my fortune would smile. Is this my smiling fortune?…
Birol was as good as raving from where he lay. It was as if fire had seared his heart. That was how it burned. Don’t they say that fire burns the place where it falls, and only licks at what is around it and passes on? Pain had choked his throat. Just then the sound of an announcement came to his ears:
- Foreign rescue teams, with dogs and with special machines called camera-detectors, will help in bringing out the people alive under the rubble. Will the crowd please disperse!
Birol came to life. Yes, what Birol had heard was no lie, and it was no dream either. And he was shouting at the top of his voice, “Look for my mother too, find her!”
But all around it was crowded, so crowded. As if you could drop a needle and it would not reach the ground. One of the people in the team spoke:
- There is no one left alive here!
The crowd was dispersing one by one. And no sooner had ten or fifteen minutes passed than the team set to work. Saying “The hour of death is from Allah, precaution is from man,” and pouring with sweat, they dug through the wreckage, broke through the concrete walls, searched for a breath, and were all ears to hear the words “we are alive”. Those big yellow dogs, too, were as impatient as the people, even more so. Clever creatures whose eyes swiftly scan all around, who sniff the ruins with their noses, who help at this hard moment; dogs, who always remain man’s friend, who repay the price of a morsel of bread they have eaten even years later. There, one was trying to get in under the ruins, barking and “telling” its trainer something in its own language. And the trainer is pointing with the stick in his hand to the heap of ruins in front of him. The picks and shovels were ringing out for all they were worth.
The grieving people, who had gathered again, were trying like ants to do whatever they could, and those who could do nothing were reciting the salavat: “Eşşedüvenlahi ilahe illallah…”
Birol was still begging and pleading:
- Mum, Mummy, hear my voice! You were living for me, remember, you would hug me and share your joy and your sorrow, wake up and say “get well soon” to all of us, and give us strength, give us power. Look, our neighbours the Russians, and the Bulgarians, and the Greeks are here too. The feeling of humanity has beaten history and grudges and left them behind. Please, you too make them glad by saying “Hello, life!”
Just then, in the dust, there was a stirring, “flutter-flutter”. Everyone was astonished and all attention. Hair stood on end, people shuddered. Oh no, what was this? Shaking off its dust, it took to the air.
“This is our evil-eye bead,” it was our pigeon. Birol felt as if he had grown wings; he jumped for joy. A light shone inside him, a branch of hope turned green. “İnşallah, my mother is alive too!”
The rescuers, those givers of life, were excited too, so excited, their pulses beating like a single heart.
In the dust a foot appeared. Birol’s heart seemed to come up into his mouth. He jumped again:
- That’s my Mummy’s foot, her cotton-soft foot!
And he pleaded again:
- Mum, Mummy. They say, “Paradise lies under the feet of mothers.” I have seen your foot, it is as if I have seen paradise. Please, grant me paradise. The people of the world have joined hands to save you, to bring you back to life!
And there, the eyes of the wheat-skinned rescuers are as red as bowls of blood. Their faces streaming with sweat, masks over their mouths, they are bringing out the body of a young woman, safe and sound, from under the wreckage. They are bringing her out, and cannot hold back their tears. The crowd around was holding its breath too.
It was hard to make out the woman who had been brought out, so covered was she in dust, sand and lime.
But Birol was sure. After sixty hours, he had reached paradise.
With the prayers he had recited in his own way, he had brought his mother out from under the rubble.
Istanbul, August 1999.