Muamma
Sen hiç oruç tuttun mu? Tutmadıysan, muhakkak tut. O oruç tuttuğun ilk günü, yaşamın boyunca hiç, ama hiç unutmayacaksın.
Bakın Oktay’ın ilk oruç günü nasıl geçti:
Dedesi Oktay’a orucu çok çok anlatmıştı. Bir akşam o törenli iftar sofrasında Oktay dedesine yalvarırcasına konuştu:
-Dede, yarın ben de oruç tutmak istiyorum. Sahura beni de kaldırmayı unutmayacaksın, değil mi?
Dedesi gülümsedi, byıklarını şöyle bir sıvazladı ve cevap verdi:
-Olur, tabii!
Davul sesini duyunca Oktay hemen yatağından fırladı. Gözlerini yumrucaklarıyle ovuşturdu ve öteki odalardan bir kıpırtı belirtisi duymak için kulak kabarttı. Bu sırada davulcunun söylediği mani geldi kulağına:
Oktay amca, evde misin,
tilki gibi inde misin,
sana bir mani söyler isem,
kalkıp bana ikram verir misin?
Evet, dedesi de unutmamiştı.
Sahurdan sonra Oktay uykusunu sürdürdü. Kuşluk vakti uyandığı zaman artık uykusuna kanmıştı. Arkadaşlarıyla buluştu, konuştu. Oynadılar, övündüler. Oktay’ın en büyük sevinci oruç tutmasıydı. O da bununla övündü. Bazı şakacılar onu aldatmak istediler, kendisine çekirdektir, simittir sundular. Oktay sık sık yutkunsa da, midesini bomboş hissetse de, elini uzatıp almak şöyle dursun, duymazlıktan geliyordu. Hatta bir sıra canı bile sıkıldı, kızar gibi oldu.
-Utanın ayol, günahtır, Allah’tan korkunuz yok mu?
Bu sözleri dedesinden duymuştu. Şimdi de yeri gelince hemen taşı gediğine koydu ve bıyık altından gülümsedi…
Nerdeyse iftar zamanı yaklaşıyordu. Oktay bir sıra koşa koşa eve geldi. Anneannesi kolaç /lokma/ pişiriyordu. Zira günlerden perşembe, yani cuma akşamıydı. Başka bir sözle ölmüşleri anma gecesiydi. Oktay hemen atıldı:
-Anneanne, nolur, bir tanecik alabilir miyim, dedi.
Anneannesi biraz düşündükten sonra konuştu:
-Al, yavrum, al. Ama şimdi yeme. Bak, minarede kandillerin yanmasına daha yarım saat var. Kolacını al ve kandiller yanınca ye! Tamam mı?
Oktay kolacını bir peçeteye sarıp, koşa koşa cami karşısındaki yokuşa vardı, yeşil çimene yaslandı ve gözlerini şerefenin iki yanına asılan ampüllere dikti. Ara sıra önündeki papatyalardan bir tane koparıp beyaz kirpiklerini bir bir çekiyordu:
-Yanacak, yanmayacak, yanacak, yanmayacak…
Tam “yanacak” diyecekti. Hayretle:
-Ha, yandı, diye döküldü ağızından.
Hemen elindeki kolacı aradı. Aradı ama yoktu. Peçete bomboştu. Kolacı ne zaman yemişti? Damağında tadını araştırdı. Yok, sezemiyordu. Ağlıyarak eve koştu.
-Anneanne, ben ne yapmışım?
Oktay ne yaptığını bir bir anlattı.
Anneannesi torununu kucakladı, okşadı, okşadı, öptü ve yavaşçacık konuştu:
-Sen istemeyerek orucu yemişsin. İstemeden olduğu için geçerlidir, yani sevaptır.
Oktay hala hayret ediyordu. Orucu yemesi onun için ömür boyu bir muamma kalacaktı.
04. 01. 2000 Boyana
Загадка
Ти държал ли си някога оруч? Ако не си, непременно дръж. Онзи първи ден, в който си държал оруч, няма да го забравиш никога, ама никога през целия си живот.
Вижте как мина първият ден на оруч на Октай:
Дядо му много, много беше разказвал на Октай за оруча. Една вечер на онази тържествена ифтарска трапеза Октай заговори на дядо си, сякаш го умоляваше:
- Дядо, утре и аз искам да държа оруч. Няма да забравиш да събудиш и мен за сахур, нали?
Дядо му се усмихна, поглади ей така мустаците си и отговори:
- Бива, разбира се!
Щом чу звука на тъпана, Октай веднага скочи от леглото. Разтърка очи с юмручетата си и наостри уши, за да чуе някакъв признак на раздвижване от другите стаи. В това време до ухото му стигна манито, което пееше тъпанджията:
Чичо Октай, вкъщи ли си,
като лисица в дупката ли си,
ако ти изпея едно мани,
ще станеш ли да ме почерпиш?
Да, и дядо му не беше забравил.
След сахура Октай продължи съня си. Когато се събуди по пладне, вече се беше наспал. Срещна се с приятелите си, поприказваха. Играха, хвалиха се. Най-голямата радост на Октай беше, че държи оруч. И той се похвали с това. Някои шегаджии поискаха да го излъжат, предлагаха му ту семки, ту гевреци. Макар че Октай често преглъщаше, макар че усещаше стомаха си съвсем празен, не само че не протягаше ръка да вземе, ами се правеше, че не чува. По едно време дори му стана неприятно, като че ли се ядоса.
- Засрамете се бе, грехота е, нямате ли страх от Аллах?
Тези думи беше чувал от дядо си. Сега, когато им дойде мястото, веднага ги каза тъкмо навреме и се усмихна под мустак…
Времето за ифтар почти наближаваше. По едно време Октай дотича вкъщи. Баба му пържеше колачета /локма/. Защото денят беше четвъртък, тоест срещу петък. С други думи, беше нощта за помен на умрелите. Октай веднага се обади:
- Бабо, моля те, може ли да си взема едничко? – рече той.
Баба му помисли малко и после каза:
- Вземи, чедо, вземи. Но сега не го яж. Виж, до запалването на кандилата на минарето има още половин час. Вземи си колачето и го изяж, когато кандилата светнат! Разбрано ли е?
Октай уви колачето си в една салфетка, тичешком стигна до баира срещу джамията, излегна се на зелената трева и впери очи в крушките, окачени от двете страни на балкончето на минарето. От време на време откъсваше по една от маргаритките пред себе си и дърпаше една по една белите ѝ мигли:
- Ще светне, няма да светне, ще светне, няма да светне…
Тъкмо щеше да каже „ще светне“. С изумление:
- Ха, светна – изтръгна се от устата му.
Веднага потърси колачето в ръката си. Потърси го, но го нямаше. Салфетката беше съвсем празна. Кога беше изял колачето? Потърси вкуса му по небцето си. Не, не го усещаше. Плачейки, хукна към къщи.
- Бабо, какво съм направил аз?
Октай разказа едно по едно какво беше сторил.
Баба му прегърна внука си, гали го, гали го, целуна го и тихичко заговори:
- Ти, без да искаш, си развалил оруча. Понеже е станало, без да искаш, той е валиден, тоест севап е.
Октай все още се чудеше. Това, че развали оруча, щеше да остане за него загадка за цял живот.
04. 01. 2000 г., Бояна
The Mystery
Have you ever fasted? If you haven’t, you certainly must. That first day you fast, you will never, never forget for as long as you live.
Look how Oktay’s first day of fasting went:
His grandfather had told Oktay a great, great deal about fasting. One evening, at that festive iftar table, Oktay spoke to his grandfather as if pleading:
- Grandpa, tomorrow I want to fast too. You won’t forget to wake me up for sahur as well, will you?
His grandfather smiled, gave his moustache a stroke and answered:
- All right, of course!
When he heard the sound of the drum, Oktay jumped straight out of bed. He rubbed his eyes with his little fists and pricked up his ears to catch any sign of stirring from the other rooms. Just then the mani the drummer was singing came to his ear:
Uncle Oktay, are you at home,
are you in your den like a fox,
if I sing a mani for you,
will you get up and give me a treat?
Yes, his grandfather had not forgotten either.
After sahur Oktay went on with his sleep. When he woke up at mid-morning he had had his fill of sleep. He met his friends and talked with them. They played, they boasted. Oktay’s greatest joy was that he was fasting. And that was what he boasted about. Some jokers wanted to trick him; they offered him sunflower seeds and simit. Though Oktay kept swallowing, though he felt his stomach completely empty, far from reaching out his hand to take them, he pretended not to hear. At one point he even got annoyed and seemed to grow angry.
- Shame on you, it’s a sin, have you no fear of Allah?
He had heard these words from his grandfather. And now, when the moment came, he put them in exactly the right place and smiled under his moustache…
The time for iftar was drawing near. At one point Oktay came running home. His grandmother was cooking kolaç /lokma/. For the day was Thursday, that is, the eve of Friday. In other words, it was the night for remembering the dead. Oktay leapt in at once:
- Grandma, please, can I have just one, he said.
After thinking for a little, his grandmother spoke:
- Take one, my child, take one. But don’t eat it now. Look, there is still half an hour before the lamps are lit on the minaret. Take your kolaç and eat it when the lamps light up! All right?
Oktay wrapped his kolaç in a napkin, ran all the way to the slope opposite the mosque, lay back on the green grass and fixed his eyes on the bulbs hung on either side of the minaret balcony. Now and then he picked one of the daisies in front of him and pulled off its white lashes one by one:
- They’ll light, they won’t light, they’ll light, they won’t light…
He was just about to say “they’ll light”. In amazement:
- Ha, they’ve lit, tumbled out of his mouth.
At once he looked for the kolaç in his hand. He looked, but it wasn’t there. The napkin was completely empty. When had he eaten the kolaç? He searched for its taste on his palate. No, he couldn’t detect it. He ran home crying.
- Grandma, what have I done?
Oktay told her, one thing after another, what he had done.
His grandmother hugged her grandson, stroked him and stroked him, kissed him and spoke very softly:
- You have broken your fast without meaning to. Because it was not on purpose, it still counts, that is, it is a good deed.
Oktay was still amazed. His having broken the fast would remain a mystery to him for the rest of his life.
04. 01. 2000 Boyana